Şaşılık (Göz Kayması) Nedir?

Şaşılık gözlerin düzgün bir şekilde hizada durmaması ve gözlerin birlikte hareketlerinde sorun olmasıdır.

Eğer bir göz karşıya bakarken diğer göz içe doğru bakıyorsa bu duruma içe şaşılık (esotropya), dışa bakıyorsa dışa şaşılık (ekzotropya), yukarı bakıyorsa yukarı şaşılık (hipertropya) ve aşağı bakıyorsa aşağı şaşılık (hipotropya) adı verilir.  

Göz kayması sabit de olabilir, zaman zaman da ortaya çıkabilir. Sadece tek bir gözde kayma olabilir (tek taraflı şaşılık) veya her iki gözde değişecek tarzda da kayma olabilir (alternan şaşılık).

Bebeklerde ortaya çıkan göz kayması önemlidir. Çünkü bebeklerde bir göz kaydığında beyin diğer gözden gelen uyarıyı ihmal etmeye başlar ve ambliyopi ya da göz tembelliği denilen durum ortaya çıkar. Göz tembelliği ise tüm hayat boyunca o kişinin az görmesine neden olur.

Şaşılık (Göz Kayması)

Şaşılık Bulgu ve Belirtileri

Şaşılığın ilk bulgusu bir ya da her iki gözde içe, dışa, yukarı veya aşağı kayma olmasıdır.

Eğer gözler arasındaki hiza bozukluğu büyükse buna geniş-açılı şaşılık denilir. Yani geniş açılı şaşılıkta her iki göz arasındaki kayma açısı yüksektir. Eğer gözler arasındaki kayma açısı küçük ise buna da dar-açılı şaşılık adı verilir.

Eğer gözde kayma açısı az fark edilecek kadar küçükse ve bununla birlikte alternan ve zaman zaman ortaya çıkıyorsa bu durumda görsel şikayetler daha belirgin olur. Baş ağrıları ve gözde zorlanma şikayetleri yanında okuma esnasında bir konforsuzluk durumu ve yorgunluk ortaya çıkar. Eğer sabit hale gelmiş ve tek gözde şaşılık var ise bu durumda kayan gözde şiddetli göz tembelliğine neden olabilir.

Hem geniş-açılı hem de dar-açılı göz kayması çocukların ve erişkinlerin diğer insanlarla göz temasını olumsuz etkileyeceği için öz güvenlerini kaybetmelerine neden olabilir. Bu da kişilerde utanma duygusu ve çekingenliği tetikleyebilir.

Yeni doğanlarda sıklıkla yetersiz görme sistem gelişimine bağlı olarak çapraz göz denilen her iki gözde içe kaymaya neden olabilir. Ancak bu durum çocuk büyüdükçe ve görme sistemi olgunlaştıkça ortadan kalkar. Ancak birçok şaşılık tipi çocuğun büyümesi ile ortadan kalkmamaktadır.

Çocuklarda rutin göz muayenesi göz kaymasını tespit etmek için en iyi yoldur. Göz kayması ne kadar erken tespit edilir ve tedavi edilirse sonuçlar o kadar iyi olur. Tedavi edilmediğinde çocukta çift görme, göz tembelliği ve çocuğun okumasını ve öğrenmesini etkileyen görsel sorunlar ortaya çıkabilir.

Şaşılığın Nedeni Nedir?

Her bir göz etrafında ektraoküler (göz dışı) kas adı verilen ve gözlerin hareketini ve hizalanmasını sağlayan altı tane kas vardır. Normal bir görme için her iki gözün nörolojik kontrolü ve fonksiyonu mükemmel şekilde koordine edilmelidir.

Ekstraoküler kasların kontrol ve fonksiyonunda soruna neden olan nörolojik veya anatomik sorunlar şaşılığa neden olur. Problemler göz dışındaki kasların kendisinden ya da beyinden kaynaklanabilir.

Şaşılık oluşumu üzerinde genetiğin de etkisi vardır. Eğer anne-baba da şaşılık varsa çocuklarda ortaya çıkma ihtimali normal topluma göre daha fazladır.

Akomodatif Ezotropya (içe kayma)

Akomodatif ezotropya hipermetrop çocuklarda ortaya çıkar. Hipermetrop bir çocuğun görmesi gözlüklerle düzeltilmemişse göz içi kaslar net görmek için fazla kasılır ve buna eşlik eden göz dışı kaslardaher iki gözde içe kaymaya neden olarak gözlerde çapraz bir görünüm (cross eyes) oluşumuna neden olabilir. Bu durum genellikle iki yaşından önce ortaya çıkar. Ancak bazen çocukluk çağında da görülebilir. Akomodatif ezotropya genellikle gözlüklerle ya da kontakt lenslerle tamamen düzeltilebilir bir durumdur.

Şaşılık Ameliyatı

Göz kayması olan çoğu hastada tek etkili tedavi şaşılık ameliyatıdır. Şaşılık ameliyatının etkinliği gözde kaymanın yönü ve kaymanın derecesi ile ilişkilidir. Bazen birden fazla ameliyat gerekebilir. Bu konu hakkında doktorunuz muhtemelen önceden size bilgi verecektir.

Şaşılık ameliyatı ile uzun süre şaşılığı olan erişkinlerin göz kayması da düzeltilebilir. Bununla birlikte şaşılığı olan erişkinlerin bir çoğunda göz tembelliği ameliyat sonrasında da devam eder. Bu nedenle şaşılık ameliyatının erken dönemde yapılması önemlidir

Şaşılık ameliyatla ne kadar erken tedavi edilirse etkilenen gözün normal bir görme seviyesine sahip olma ihtimali o derecede fazla olacaktır.

Şaşılık Ameliyatı

Ameliyatsız Şaşılık Tedavisi

Bazı durumlarda arada bir ortaya çıkan küçük-açılı göz kayması vizyon terapi ortadan kaldırılabilir.

Örneğin, konverjans yetmezliği adı verilen durum bir tip intermittan ekzotropyadır. Konverjans yetmezliğinde uzakta bir nesneye bakıldığında gözlerin hizalanmasında sorun yoktur. Ancak okuma gibi yakın bir nesneye bakıldığında gözlerden biri dışarı kayar. Konverjans yetmezliği okuma esnasında konforu bozar, gözde zorlanma şikayetine neden olur ve bulanık görme, çift görme, baş ağrısı gibi şikayetlere neden olur. Konverjans yetmezliğinin çocuklarda akademik performansı etkileyen dikkat eksikliğine neden olduğu konusunda bazı bulgular mevcuttur. Yapılan bir çalışmada konverjans yetmezliği bulunan ve gözde dışa kayması olan çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, uyum bozukluğu ve öğrenme yetersizliklerinin  daha sık olduğu ortaya konulmuştur.

Bazı şaşılık tiplerinin miyopi riskini artırdığı gösterilmiştir. 2010 yılında ünlü Maya Klinik’ce yayınlanan bir çalışmada 20 yıl boyunca intermittan dışa kayma (arada bir dışa kayma) nedeni ile takip edilen 135 çocuğun % 90’ında 20 yaşına gelene kadar miyopi ortaya çıktığı gösterilmiştir.

İyi tarafından bakıldığında ameliyatsız vizyon terapi konverjans yetmeziliği tedavisinde etkili görünmektedir. Bu konuda prestijli bir dergi olan Archieves of Ophthalmology dergisinde yayınlanan bir makalede konverjans yetmezliği olan 221 çocuğun %73’ünde ofis ortamındaki 12 haftalık vizyon terapi ve evde yapılan göz egzersizleri ile iyi sonuçlar elde edildiği gösterilmiştir. 

Bazen doktorunuz şaşılık ameliyatından sonra göz tembelliği ve bazı küçük görsel problemleri çözmek için vizyon terapi önerebilmektedir. Bu durumlarda ortoptik terimi aslında vizyon terapi kelimesinin yerine kullanılması daha uygundur.

Göz Kayması ve Önemli Sorular

Tedavi öncesinde doktorunuza sorabileceğiniz bazı sorular şunlardır.

  • Eğer şaşılık ameliyatı önermişse, bir ameliyatın yeterli olup olmayacağını sorun
  • Yapılacak ameliyatın başarı oranını sorun
  • Hangi kriterlerin ameliyat başarısını belirlediğini konuşun. Yani şaşılık ameliyatı başarısı ameliyattan öncekine göre gözlerin daha düzgün olması mı yoksa göz tembelliğinin tamamen iyileşeceği ve gözlerin mükemmel bir şekilde hizada olduğu içinde ortoptik tedavinin olduğu bir süreç mi olacaktır?

  • Vizyon terapisi uygulanacaksa süresini sorun

  • Tedavinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanıp karşılanmadığını öğrenin 

  • Unutulmamalıdır ki çocuklar şaşılıktan daha fazla büyüyemez. En iyi görsel sonuçlar ve gelişimsel ve diğer sorunların ortaya çıkmasını engellemek için tedavinin hızlı uygulanması en doğru yoldur.

Bilgi Paylaştıkça Çoğalır